Nowe produkty nikotynowe pod lupą nauki – stanowisko ekspertów

Nowe produkty nikotynowe pod lupą nauki – stanowisko ekspertów

W ostatnich latach na rynku pojawiło się wiele nowych produktów nikotynowych, takich jak e-papierosy, systemy podgrzewania tytoniu (HTP) czy saszetki nikotynowe. W debacie publicznej często przedstawiane są one jako „mniej szkodliwa alternatywa” dla tradycyjnych papierosów oraz element strategii redukcji szkód (tzw. harm reduction).

Jednak najnowsze stanowisko Polskiego Towarzystwa Onkologicznego (PTO) oraz Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) wskazuje jednoznacznie: aktualne dowody naukowe nie potwierdzają, że produkty te spełniają kryteria strategii redukcji szkód.

Czy nowe produkty nikotynowe są bezpieczniejsze?

Eksperci podkreślają, że wszystkie produkty zawierające nikotynę mogą prowadzić do uzależnienia oraz stanowić zagrożenie dla zdrowia.

Również Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w dokumencie WHO position on Tobacco Control and Harm Reduction (2025) zaznacza, że:

• każdy produkt tytoniowy lub nikotynowy niesie ryzyko zdrowotne,
• narracja o „mniejszej szkodliwości” bywa elementem strategii marketingowej,
• wszystkie produkty nikotynowe powinny podlegać pełnym regulacjom zdrowotnym.

WHO rekomenduje m.in.:

• zakaz reklamy produktów nikotynowych,
• ograniczenie aromatów smakowych,
• kontrolę zawartości nikotyny,
• ochronę polityki zdrowotnej przed wpływem przemysłu tytoniowego.

Czy e-papierosy pomagają rzucić palenie?

W przestrzeni publicznej często pojawia się przekaz, że e-papierosy lub podgrzewany tytoń mogą wspierać rzucanie palenia.

Eksperci wskazują jednak, że aby produkt mógł być uznany za element terapii uzależnienia, musi:

• mieć potwierdzoną skuteczność kliniczną,
• posiadać standaryzowane dawkowanie,
• przejść rygorystyczne badania bezpieczeństwa.

Obecnie żaden z komercyjnych produktów nikotynowych nie spełnia tych kryteriów.

Co zawierają aerozole z e-papierosów i HTP?

Badania pokazują, że aerozole generowane przez te produkty zawierają m.in.:

• aldehydy,
• nitrozoaminy,
• metale ciężkie,
• inne substancje toksyczne i potencjalnie rakotwórcze.

Dla wielu z tych substancji nie istnieje bezpieczny próg ekspozycji, a długoterminowe skutki zdrowotne ich stosowania nie są jeszcze w pełni poznane.

Rosnące zagrożenie dla młodzieży

Szczególnym problemem jest rosnące używanie nowych produktów nikotynowych wśród młodych osób.

Dane z badania Global Youth Tobacco Survey (GYTS) wskazują, że w Polsce w 2022 roku:

1. e-papierosy używało 23,4% dziewcząt i 21,2% chłopców w wieku 13–15 lat,
2. tytoń podgrzewany – 10,4% dziewcząt i 9,7% chłopców,
3. tradycyjne papierosy – 12,3% dziewcząt i 11,2% chłopców.

Zdaniem ekspertów narracja o „bezpieczniejszej alternatywie” może sprzyjać inicjacji nikotynowej, prowadząc do uzależnienia już w młodym wieku.

Stanowisko środowiska medycznego

Polskie Towarzystwo Onkologiczne i Polskie Towarzystwo Kardiologiczne podkreślają, że:

• nowe produkty nikotynowe nie spełniają kryteriów strategii redukcji szkód,
• przekaz o ich „bezpieczniejszym charakterze” może wprowadzać w błąd,
• wszystkie produkty nikotynowe powinny podlegać pełnym regulacjom zdrowotnym.

Eksperci wskazują również, że jedynymi metodami o udowodnionej skuteczności w leczeniu uzależnienia od nikotyny są:

• nikotynowa terapia zastępcza,
• leki stosowane w terapii uzależnienia od nikotyny.

Priorytet zdrowia publicznego

Zdaniem specjalistów działania zdrowia publicznego powinny koncentrować się na:

• ochronie dzieci i młodzieży przed inicjacją nikotynową,
• ograniczeniu dostępności produktów tytoniowych i nikotynowych,
• promowaniu skutecznych metod leczenia uzależnienia.

Stanowisko PTO i PTK jest zgodne z aktualnymi rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia oraz aktualnym stanem wiedzy w dziedzinie onkologii, kardiologii i zdrowia publicznego.